Październik pod znakiem różowej wstążki. Profilaktyka może uratować życie
2026-10-01Październik od lat jest miesiącem świadomości raka piersi. Różowa wstążka przypomina o chorobie, która wciąż pozostaje najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym wśród kobiet w Polsce. To jednak również okazja, by mówić głośno o tym, że profilaktyka nie powinna ograniczać się do jednego miesiąca w roku. Regularne badania, znajomość własnego ciała i odpowiednio szybka reakcja na niepokojące zmiany mogą mieć ogromne znaczenie dla skuteczności leczenia.
Najnowsze dostępne dane Krajowego Rejestru Nowotworów dotyczą 2023 roku. W Polsce odnotowano wówczas 21 716 nowych przypadków raka piersi u kobiet. Oznacza to, że nowotwór piersi odpowiada za około 23 proc. wszystkich nowych zachorowań na nowotwory złośliwe wśród Polek. Za statystykami stoją jednak konkretne osoby – mamy, córki, siostry, partnerki, przyjaciółki i koleżanki. Dlatego lekarze niezmiennie podkreślają, że na badanie nie należy czekać do pojawienia się objawów.
Mammografia – podstawowe badanie przesiewowe
Zagłębiowskie Centrum Onkologii w Dąbrowie Górniczej realizuje Program Profilaktyki Raka Piersi zarówno na poziomie podstawowym, jak i na etapie pogłębionej diagnostyki. W ramach programu bezpłatną mammografię mogą wykonywać kobiety w wieku od 45 do 74 lat – standardowo raz na 24 miesiące. ZCO informuje również o możliwości wykonywania mammografii co 12 miesięcy u kobiet z tej grupy wiekowej, u których rak piersi wystąpił u matki, siostry lub córki albo stwierdzono mutację genów BRCA1 lub BRCA2. Pogłębiona diagnostyka prowadzona jest po skierowaniu z etapu podstawowego. Zapisy prowadzi Zakład Diagnostyki Obrazowej ZCO pod numerem telefonu 32 621 20 80.
Mammografia pozwala uwidocznić zmiany, które mogą być jeszcze niewyczuwalne podczas samobadania. To właśnie możliwość wykrywania choroby na wczesnym etapie jest jednym z najważniejszych argumentów przemawiających za regularnym korzystaniem z badań przesiewowych. Krajowy Rejestr Nowotworów wskazuje jednocześnie na znaczenie regularnego samobadania piersi oraz mammografii w profilaktyce raka piersi.
Nie tylko mammografia. Opieka dla kobiet z podwyższonym ryzykiem
Szczególną grupę stanowią kobiety, u których występuje zwiększone, m.in. genetyczne lub rodzinne, ryzyko zachorowania na raka piersi. Zagłębiowskie Centrum Onkologii prowadzi również ścieżkę kwalifikacji do profilaktycznej mastektomii. Dotyczy ona m.in. kobiet z potwierdzonymi mutacjami BRCA1 lub BRCA2, odpowiednio obciążonym wywiadem rodzinnym albo chorobami proliferacyjnymi piersi przebiegającymi z atypią komórkową.
W Poradni Chirurgii Onkologicznej pacjentka może przejść konsultację ze szczegółowym wywiadem, badania – w tym badania genetyczne w kierunku mutacji BRCA1 i BRCA2 – oraz kwalifikację i ustalenie dalszego postępowania. ZCO wykonuje również profilaktyczne mastektomie z jednoczesną rekonstrukcją piersi u zakwalifikowanych pacjentek. To rozwiązanie przeznaczone wyłącznie dla odpowiednio wyselekcjonowanej grupy kobiet i poprzedzone specjalistyczną oceną ryzyka.
Profilaktyka w ZCO jest szersza
Choć październik koncentruje uwagę przede wszystkim na profilaktyce raka piersi, Zagłębiowskie Centrum Onkologii prowadzi także inne programy badań przesiewowych. W stałej ofercie placówki znajdują się obecnie programy dotyczące raka szyjki macicy oraz raka jelita grubego.
Profilaktyka raka szyjki macicy
ZCO realizuje bezpłatny program badań przesiewowych raka szyjki macicy na poziomie podstawowym i pogłębionym. Zgodnie z informacjami podawanymi przez placówkę badania obejmują kobiety w wieku od 25 do 64 lat. Szczegóły i zapisy prowadzi Poradnia Położniczo-Ginekologiczna. Program ma umożliwić wykrycie zmian na takim etapie, kiedy mogą jeszcze nie dawać żadnych dolegliwości. W przypadku nieprawidłowego wyniku pacjentki mogą zostać skierowane do dalszej, pogłębionej diagnostyki
Profilaktyka raka jelita grubego
Trzecim dużym programem przesiewowym realizowanym przez Zagłębiowskie Centrum Onkologii jest profilaktyka raka jelita grubego. Podstawowym badaniem jest kolonoskopia. Badanie ma szczególne znaczenie, ponieważ w czasie kolonoskopii możliwe jest nie tylko wykrycie zmian, ale również usunięcie polipów, z których w przyszłości może rozwinąć się nowotwór. ZCO podkreśla, że przemiana łagodnego polipa w zmianę nowotworową może trwać wiele lat, dzięki czemu badania przesiewowe stwarzają możliwość przerwania tego procesu.
Aktualne zasady ogólnopolskiego programu przewidują bezpłatną kolonoskopię bez skierowania dla kobiet i mężczyzn w wieku 50–65 lat oraz dla osób w wieku 40–49 lat, jeśli u krewnego pierwszego stopnia rozpoznano raka jelita grubego. Warunkiem jest m.in. brak kolonoskopii wykonanej w ciągu ostatnich 10 lat oraz brak objawów klinicznych sugerujących nowotwór.
Nie czekajmy na objawy
Profilaktyka onkologiczna ma największy sens wtedy, gdy korzystamy z niej, zanim organizm zacznie wysyłać wyraźne sygnały alarmowe. Badania przesiewowe są adresowane przede wszystkim do osób, które nie mają objawów choroby. Nie oznacza to jednak, że można lekceważyć zmiany zauważone w piersi. Guzek, zmiana jej kształtu lub wielkości, wciągnięcie skóry albo brodawki, nietypowa wydzielina, zmiany skóry czy powiększone węzły chłonne wymagają konsultacji lekarskiej niezależnie od wieku i terminu ostatniego badania profilaktycznego.
Równie ważna jest świadomość rodzinnego występowania chorób nowotworowych. Informacja, że rak piersi, jajnika czy inne nowotwory pojawiały się u kilku bliskich krewnych, powinna zostać przekazana lekarzowi. W niektórych przypadkach może być podstawą do rozszerzenia diagnostyki, w tym diagnostyki genetycznej.
Różowa wstążka powinna przypominać przez cały rok
Październikowa różowa wstążka jest symbolem solidarności z kobietami chorującymi na raka piersi, ale jej znaczenie nie powinno kończyć się wraz z ostatnim dniem miesiąca. Najważniejszy komunikat pozostaje prosty: badań profilaktycznych nie warto odkładać. Zagłębiowskie Centrum Onkologii daje mieszkańcom regionu możliwość korzystania z kilku istotnych programów przesiewowych – mammografii, badań w kierunku raka szyjki macicy i kolonoskopii, a kobietom z podwyższonym ryzykiem raka piersi oferuje także specjalistyczną diagnostykę, badania genetyczne i, w określonych przypadkach, możliwość profilaktycznej mastektomii. Świadomość jest pierwszym krokiem. Kolejnym powinno być działanie – wykonanie badania wtedy, kiedy jest na nie czas, a nie dopiero wtedy, gdy pojawią się niepokojące objawy.
